skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman Bhic
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman Bhic

Volkel in vogelvlucht

Rien Wols
Rien Wols Bhic
vertelde op 4 november 2009
bijgewerkt op 3 januari 2022
Volkel is een kerkdorp in de gemeente Maashorst, maar behoorde tot 2022 tot de gemeente Uden. Het dorp telde in 2009 bijna 3.600 inwoners. Het ligt ten zuidoosten van Uden en historisch gezien aan de rand van de beschaving: achter Volkel begon de wildernis. Tegenwoordig is het dorp vooral bekend van de vliegbasis Volkel, in gebruik bij de Koninklijke Luchtmacht, en het nabij gelegen recreatiepark Hemelrijk.

In Carnavalstijd heet Volkel “Piepergat” en laten de inwoners zich aanspreken als “piepers” en “pieperinnekes”.

De naam

Hoewel er verschillende spellingen zijn overgeleverd (en oudere inwoners de naam nog wel uitspreken als Volker), is de meest waarschijnlijke verklaring voor de naam Volkel die van “het bos van Fulco”. De slot-l is een relict van het achtervoegsel “-loo”, dat “bos” betekent. Volke zou dan een variant van de mansnaam Fulco zijn.

Oudste vermelding

Volkel wordt voor het eerst schriftelijk vermeld in een akte uit 1313, waarin Rutger van Herpen, Heer van Uden, Boekel en Zeeland, gemeenschappelijke gronden uitgeeft aan de bewoners van Volkel en Boekel. Omdat het beheer van die gemeenschappelijke gronden een zekere mate van organisatie vereist, mogen we ervan uit gaan dat er toen al zoiets als een Volkelse dorpsgemeenschap bestond.

Kerk van Volkel

In 1455 kwam de kerkelijke toestemming af voor de stichting van een kapel in Volkel, onderhorig aan de Udense moederkerk natuurlijk. Die stichting was een particulier initiatief van Aert Willems en zijn vrouw Lutgardis. De kapel werd gewijd aan de H. Antonius Abt en de H. Barbara. Vanaf 1485 konden de Volkelnaren in deze kapel aan hun zondagsplicht voldoen. Maar trouwen, dopen en de Paascommunie moest nog steeds in de parochiekerk van Uden gebeuren.

In 1635 werd de kapel door een plunderende groep Kroaten in brand gestoken. De kapel werd herbouwd. Dat herbouwen gebeurde ruim een eeuw later, in 1740, opnieuw. En weer een eeuw later, in 1836, werd de kapel vergroot. Vanaf toen mochten ook de sacramenten als huwelijk en doop in de Volkelse kapel toegediend worden. Nog geen twintig jaar daarna, in 1855, werd de kapel tot volwaardige parochiekerk verheven, met Andreas van Kilsdonk als eerste pastoor. 

De huidige parochiekerk van Volkel werd in 1938 gebouwd, naar ontwerp van architect van Halteren uit ’s-Hertogenbosch, in traditionalistische gotiserende baksteenstijl. Tijdens de Tweede Wereldoorlog haalden de Duitsers twee klokken uit de toren. Deze werden in 1947 vervangen door twee nieuwe klokken, gegoten bij gieterij Petit&Fritsen uit Aarle-Rixtel.

Middelen van bestaan

De bewoners van Volkel waren historisch gezien eigenlijk allemaal boer of ook wel schaapherder. Een enkeling oefende een ambacht uit dat direct met het agrarische bestaan te maken had, zoals de molenaar. Volkel kende vanaf het begin van de negentiende eeuw één molen op het “Heike”. Aan het begin van de twintigste eeuw bouwde Frans van Dieten een nieuwe stenen stellingmolen in het dorp. Een paar jaar later bouwde Bert Coppens ook een molen, even buiten de bebouwde kom. In reactie daarop bouwde Frans van Dieten nóg een molen, die in de volksmond de bijnaam Kreitmolen (van kreiten=pesten) kreeg.

De Kreitmolen brandde in 1935 af. In plaats van geheel nieuw te bouwen, kocht de toenmalige molenaar de molen op het Heike en verplaatste die naar de plek van de afgebrande molen. De nieuwe oude molen ging in 1983 tijdens een hevige storm in vlammen op, maar is na enkele jaren weer glorieus gerestaureerd aan de Brabantstraat.

De stenen stellingmolen van de familie Van Dieten was toen ook al volledig door brand verwoest. Dat gebeurde in 1949. Op de plek waar ooit die molen heeft gestaan, ligt nu het Schakelplein.

Vanaf 1926 begon men op grote schaal de omringende heidevelden te ontginnen. Dat was nog niet zo eenvoudig als het klinkt, want de grond was schraal en er moest veel (kunst)mest aan te pas komen voordat de nieuwe bedrijven rendabel werden. De nieuwe ontginning Terraveen kreeg een eigen kerk, dochterkerk van de Volkelse parochiekerk.

Bijzonder Volkel

Men kent Volkel van de vliegbasis en recreatiepark Hemelrijk. Dit laatste ligt in het zuidoosten van Volkel en bestaat uit een groot strandbad, een buitenspeeltuin en twee binnenspeeltuinen. Het wordt vooral in de zomermaanden druk bezocht door vakantievierende jongeren en gezinnen.

De vliegbasis Volkel is landelijk bekend geraakt door enerzijds de demonstraties tegen de vermoedelijke opslag van kernwapens op de basis en anderzijds het jaarlijkse evenement “Volkel in de Wolken”, georganiseerd door de gelijknamige stichting. Vaste onderdelen zijn een vliegshow (met deelname van onder meer F-16's van de Koninklijke Luchtmacht), een grote braderie en kindervermaak.

Verenigingsleven

Op het gebied van sport en sociaal-culturele activiteiten is Volkel actief. Het verenigingsleven bloeit er van oudsher. Volgens het Dorpsontwikkelingsplan Volkel van maart 2009 zijn er maar liefst 61 clubs en verenigingen actief in Volkel, waaronder 12 buurtverenigingen, 4 biljartverenigingen, 3 volleybalclubs en 2 toneelverenigingen.

Monumenten

Volkel kent een aantal gemeentelijke monumenten, zoals

  • een paar woonhuizen van rond 1900 (Antoniusstraat 2-4; Kloosterstraat 9; Rudigerstraat 16);
  • een villa in strakke Amsterdamse schoolstijl uit c. 1920 (Rudigerstraat 26);
  • een aantal boerderijen (Haverkampstraat 3; Heikantstraat 21; Wilgenstraat 4; Nieuwstraat 35);
  • het voormalige processiepark aan de Antoniusstraat / Wilgenstraat;
  • het kruisbeeld op sokkel op de kruising Zeelandsedijk / Brabantstraat;
  • het oude brandweerhuisje aan de Heuvelstraat;
  • een voormalige Duitse bunker aan de Zeelandsedijk;
  • de pastorie aan de Kloosterstraat 4;

Daarnaast telt Volkel ook vier Rijksmonumenten:

  • de standerdmolen op bakstenen onderbouw aan de Brabantstraat 20;
  • de R.K. Kerk uit 1938 aan de Kloosterstraat 2;
  • het Heilig Hartbeeld uit 1926, gegoten door J. Dechin;
  • de Deisselhangar op Vliegbasis Volkel.

Reacties (10)

Alexandra Meijer zei op 15 maart 2015 om 08:57
wat leuk om dit te lezen. Ik ben Alexandra Meijer en ben op 24 september 1950 geboren op de Heuvelstraat 15 in Volkel. Omdat ik binnenkort Volkel wil bezoeken ben ik op internet eens gaan kijken wat er over verteld wordt. Ik heb nog foto's dat mijn ouders door het dorp liepen dus die neem ik mee als ik het dorp bezoek. Ik verheug me erop.
Annemarie van Geloven
Annemarie van Geloven bhic zei op 18 maart 2015 om 10:01
Mocht u daar een leuk kort verhaaltje over willen schrijven en er een paar foto's aan toe willen voegen, ga dan op deze website naar Ontdekken/Verhalen/Uden. Op de lokale pagina van Uden ziet u midden onder 'Doe mee en vertel jouw verhaal'. Leuke dag in Volkel!
Cor van den Broek. (Bruukske) zei op 30 december 2017 om 13:01
Wat een mooi verhaal over de geschiedenis van Volkel. Ik ben van "59 en mijn moeder kwam van de Lagerandweg, grens Volkel/Uden. Als kind gingen ze in Volkel naar school maar later trok het grootte dorp, Uden, wel meer. "Dan lieepe we van Volker naor de straot." werd er in de volksmond vaak gezegd.
Ik kan me vergissen maar volgens mij is het Hemelrijk ontstaan door zandafgravingen wat gebruikt werd om de vliegbasis te bouwen. Het kan ook zijn dat de Kleuter daarvoor uitgegraven is en het zand van het Hemelrijk gebruikt werd om de in 1956 aangelegde randweg N265 op te hogen.
Lisette Kuijper
Lisette Kuijper bhic zei op 31 december 2017 om 08:45
Wat fijn om te horen dat je ons verhaal over de geschiedenis van Volkel zo waardeert, Cor! Leuk ook om te weten hoe het Hemelrijk mogelijk is ontstaan. Mocht je nog meer verhalen of herinneringen met ons willen delen, schroom dan niet!
Gerard H.A.A. de Bie
Gerard H.A.A. de Bie zei op 15 juli 2018 om 14:20
Vreemd dat het oude boterfabriekske waar soos Plock in gevestigd is (nog) niet een Rijksmonument is. Ja moet dan wel Rijksmonument zijn. Hoe soms met gemeentelijke monumenten wordt omgegaan is niet altijd lovenswaardig heb ik de indruk.
Hilde Jansma
Hilde Jansma bhic zei op 18 juli 2018 om 10:53
Ik las net op de website van Cultureel Erfgoed dat alleen bij hoge uitzondering nu nog gebouwen op de Rijksmonumentenlijst worden gezet. Maar misschien dat in de toekomst alsnog deze oude boterfabriek toch nog een monument kan worden...
Gerard H.A.A. de Bie
Gerard H.A.A. de Bie zei op 18 juli 2018 om 13:43
Hoge uitzondering ! Er is bijna niets meer! Alles is of wordt gesloopt door en met het zgn. 'nieuwe geld'. En ook ontbreekt dikwijls het inzicht / kennis en wil om iets bijzonders te behouden. Het lijkt erop als of maar een waarde meer telt n.l. die van de €uro.
Anne-Marie Verbeeten van Duijnhoven zei op 7 augustus 2020 om 23:46
Ik ben geboren in 1963 op de raamseweg 2 in Volkel. Op Lankes. In onze straat stonden 3 boerderijen. Bij ons thuis hadden we ook een grote kersen boomgaard, 52 bomen. Zwarte kersen, rode kersen, spek of Spaanse kersen, IJssel kersen en edelvingers. Iedere zomer had ons mam een schrift vol adressen van mensen die bij ons kersen bestelde. Dus iedere zomervakantie was het 6 weken kersen plukken en uitzoeken voor al die mensen, en wat over was ging naar de veiling in Uden. Wij hadden echte Ujese kersen. Wij woonden achter de BACU, broodfabriek en konden iedere morgen daar vers brood halen.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 11 augustus 2020 om 12:19
Oh Anne-Marie, dat klinkt heerlijk: iedere dag vers brood en dan nog al die kersen! Was het hard werken, de kersenpluk? Hoe kijk je daar op terug?

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:
Doe mee en vertel jouw verhaal!