skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Jenna The
Jenna The
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Jenna The
Jenna The

“Unne skijtbos”

We kregen van ons Moeke de moedertaal bijgebracht. Zij kwam van de Vijfhuis, dat gehucht lag aan de andere kant van de spoorlijn. Onze vader was op de Maasstraat geboren en er werd thuis alleen dialect gesproken. Daarom was het op school moeilijk de meester een vraag te stellen of een antwoord te geven.

Het ontbrak ons aan het juiste woord in het Nederlands en we schaamden ons daarvoor. Na de oorlog was ik voor een medische behandeling in het Gaasthuis en gaf op een door de zuster gestelde vraag als antwoord: nènte, nènte. Zij keek me vragend aan en verliet de kamer. Ik begreep dat zij op zoek ging naar een Ùjese tolk, maar bij terugkomst merkte ik dat ze niet wijzer was geworden en antwoordde haar toen maar met: nergens.

Direct na onze bevrijding, september 1944, was er geen onderwijs en raakten wij nog verder achter. Sprak iemand in dialect, dan werd gezegd dat hij boeres sprak. Nu hebben we de omgekeerde wereld en wordt er in het Ùjes dialect les gegeven. Met de cursus, Groowt Újes Diktee probeert Chis van Haandel ons het Ùjes te leren schrijven, de deelname aan de cursus groeit zelfs ieder jaar. Als geboren Udenaar zit ik ook weer in de schoolbanken en kwam voor mij een onbekend woord voorbij: skijtbos. Mister Chris lichtte het woord toe.

Wanneer een koe in de wei haar behoefte doet, verstikt het gras onder de koeienvlaai terwijl het aan de buitenrand extra groeit. Zo’n verschijnsel noemen de boeren in Újes dialect een skijtbos. De koeien laten dit groene gras staan, het is minder lekker. De geit, het schaap en het paard zijn niet zo kieskeurig. Wanneer de vorst er overheen gaat, is de onaangename reuk verdwenen. Ook in Uden staan nog koeien in de wei en zijn deze mesthoopjes met de helder groene rand zeker te vinden.

Ik heb me laten vertellen dat een paard voor de eg werd gespannen en de wei egaal gemaakt. Een andere wijsheid: wij deden het werk nog met de riek en daarna werd het hoge gras met de zeis gemaaid. Het woord was de reden voor dit verhaal, wij waren thuis geen boer en ons geit liet alleen keutels achter, het woord skijtboks kende ik wel.

Bij het wilgenknotten voor Brabants Landschap in Oirschot betraden we een wei met talloze skijtbosse en maakte ik deze afbeeldingen. In Oirschot wordt deze koeienvlaai skètbos genoemd. (Bij het Ùjes dialect wordt geleerd, bij meervoud geen letter -n). Voor ik uit Uden vertrok in 1966 heb ik de mij bekende Udense woordenschat samen met de betekenis opgeschreven.

Reacties (12)

p. Smits zei op 16 januari 2015 om 19:12
Zover ik nog weet, werd de eg omgedraaid, om de skijtbosse uit te smeren over het gras. Normaal heeft een eg scherpe pinnen, en die werd volgens mij gebruikt na het ploegen om het land vlak te leggen voor het in zaaien.
Dit moet je niet zien als commentaar, maar eigenlijk wel logisch toch?
gr. Piet
Diny van Uden zei op 17 januari 2015 om 12:57
RINI
Met plezier je verhaal gelezen
Had er nog nooit van gehoord
Dus op je oude dag leer je nog
BEDANKT
Diny
Rini de Groot. zei op 17 januari 2015 om 13:44
Piet, zolang het geen Spam is, is iedere reactie Welkom.
Toevallig dat ik die vorig jaar bij jullie in Oirschot ontdekte het
was voor mij een volkomen nieuw verschijnsel in de wei.
Henk van der Vleuten zei op 17 januari 2015 om 14:05
Bij ons in het buurtschap van de Vleut kwam het boven liggende
wegdek los op de plaats waar zo,n koeienvlaai lag,
vermoedelijk door de aanwezige Ammoniak.
henk landschapsonderhoud
Willeke zei op 21 januari 2015 om 09:35
Hallo Rien,
Wat een leuk verhaal. Nu kan ik de koeienvlaaien niet meer bekijken zonder naar het extra groene gras er omheen te zien!
En ze vormen voedsel voor maden, vlinders en bepaalde vogels etc.
Jij weet zo te schrijven zoals je vertelt! Je demonstrerende uitleg van touw maken van Brandnetel gebruiken Thomas en ik in onze excursies!
Het doet verwonderen en dat is mooi! Is ook handig als je met je (klein-) kinderen bij het hutten bouwen geen touw bij je hebt en zo!
Nooit geweten wat een Skijtbos is, zal ik niet vergeten te vertellen als ik het zie. Bedankt voor je stuk over de Skijtbos.
Wie weet tot ziens bij een natuuractiviteit in / rond Arnhem!
Ik ga zo les geven.
Hartelijke groet, ook van Thomas,
Willeke Meyer-Steenbergen
Rini de Groot. zei op 21 januari 2015 om 20:15
Willeke,bedankt voor de spontane en je stimulerende reactie.
Iedereen heeft in zijn rugzak talenten meegekregen
om te delen met de medemens.
In ons Museum hebben we het gemaakte brandnetel touw nog nooit in de praktijk gebruikt, dus jullie zijn een stap verder.
Komend groene seizoen wil ik jullie in de Heemtuin van Presikhaaf eens begroeten.
Joëlle zei op 2 februari 2015 om 11:48
Beste Rien,
Bedankt voor het verhaal. Grappig verhaal eigenlijk.
Ik had er nog nooit van gehoord. Weer iets geleerd!
groetjes Joëlle
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 2 februari 2015 om 20:31
Nou Rini, zoveel enthousiaste reacties geeft vast weer inspiratie voor een heleboel nieuwe verhalen ;-) Je doet er veel mensen een groot plezier mee!
Willeke Meyer-Steenbergen zei op 3 februari 2015 om 13:33
Rini, Je bent van harte welkom in Heemtuin Presikhaaf. Wanneer je wil lomen als we een rondleiding verzorgen, kan je kijken op IVN.nl/afdeling/Arnhem. Thomas en ik gidsen hier op 19-4 08.00 uur, 19 mei 21.00 uur, 19-7 14.00 uur, 16-8 14.00 u., 20-9 14.00 uur en 10-10 14.00 uur.
Zie maar of het een keer uitkomt. Groene groet!
Rini de groot. zei op 13 augustus 2017 om 22:16
<img src="/media/uden__koevlapaddenstoellierop.jpg" title="paddestoel op koeievla" width="250" height="257" border="0">Willeke,
De rijke wandeling met IVN Asten-Someren leverde vandaag op de Lieropse Heide ‘De Bloeiende heide en Savanne van pijpenstrootje’ prachtige beelden.
We ontdekte samen met Wim den Hollander de natuurgids, tussen de bloeiende heide bloeiende Zonnedauw en ook de bekende koeienvlaai van de Schotse Hooglanders. Hierbij ontbrak de lijst van het groene gras maar er bovenop een of twee zilverachtig uitziende paddenstoelen. En dacht aan je reactie van 21 jan. 2015, een afbeelding stuur ik naar de website, misschien is er een plaatsje voor.
Hanneke van der Eerden
Hanneke van der Eerden bhic zei op 14 augustus 2017 om 10:22
@Rini, stuur je afbeelding maar op, dan kijken we of het past bij het verhaal. Met dank en groet
Rini zei op 14 augustus 2017 om 16:11
Hanneke, de afbeelding heeft een mooi plaatsje gekregen.
Verder een oude wijsheid, bloeiende hei geplukt tussen
'De Hoog en 'De Laag Lieve Vrouw'
(morgen 15 augustus en 8 september) blijft houdbaar!

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:
Doe mee en vertel jouw verhaal!