skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Ans Holman
Ans Holman RA Tilburg
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Ans Holman
Ans Holman RA Tilburg

Sterrenwacht Tivoli

Ed Feskens
vertelde op 10 september 2013
bijgewerkt op 18 november 2013
De eerste publiekssterrenwacht in Nederland was gevestigd in Oudenbosch. In 1961 werd daar namelijk op initiatief van twee broeders van Saint-Louis de Volkssterrenwacht Simon Stevin opgericht. Een van die twee was Bruno Ernst.

Bruno Ernst was het pseudoniem van J.A.F. (Hans) de Rijk, natuurkundige, leraar wis- en natuurkunde en kosmografie, publicist en wetenschapspopularisator. Hij werd internationaal bekend door zijn boeken over het werk van de graficus Maurits Cornelis Escher.

Hij schreef onder wel zes pseudoniemen meer dan 250 boeken en artikelen over zeer uiteenlopende onderwerpen, als zonnewijzers, sterrenkunde, kalligrafie en kunst. Zijn lijfspreuk was nescius omnium curiosus sum, “ik weet niets, maar ben nieuwsgierig naar alles”.

De sterrenwacht die in 1961 voor het publiek werd opengesteld, bestond al langer. Ze dateerde namelijk uit 1890, toen de paters Jezuïeten in Oudenbosch hun Seminarie Collegium Berchmannianum bouwden. De sterrenwacht was een integraal onderdeel van het ontwerp van het klooster door Nicolaas Molenaar.

Het publiek toonde zoveel belangstelling voor de sterrenwacht, dat die in 1969 verplaatst werd naar een eigen terrein in Hoeven, aan de Bovenstraat. De koepel op de kloostertoren werd ontmanteld en naar Hoeven overgebracht, samen met alle apparatuur. Er kwam een eigen directeur, Theo Vermeesch, voor wat vanaf toen de Volkssterrenwacht Simon Stevin ging heten. Tot in de jaren negentig was ze een begrip in Nederland. Het liep zo goed, dat er gekozen werd voor een complete nieuwbouw. Koningin Beatrix opende die op 20 april 1994.

Maar het succes zette niet voort. Bezoekersaantallen kelderden en er ontstonden financiële problemen. Het recreatiebedrijf Molecaten Groep nam in 1999 de zaak over en herdoopte de sterrenwacht in Quasar. Maar ook deze ondernemer kon het tij blijkbaar niet keren: in 2001 was de sterrenwacht in juli en augustus nog 21 uur per week geopend, de rest van het jaar nog 11 uur per week. In 2004 was dat nog maar 5,5 uur per week en op 1 juli 2008 sloot de sterrenwacht voorgoed haar deuren.

Inmiddels was in Oudenbosch het voormalige Seminarie Collegium Berchmannianum overgenomen en ingericht als Hotel Tivoli. Het gebouw is een monument, onder meer dankzij de
de bijzondere constructie in de grote traptoren. In een zware, ronde kolom zijn halfronde hardstenen bordessen ingelaten, waarop per verdieping hardstenen steektrappen met smeedijzeren balustrades aansluiten. Bij elke etage heeft de toren een dubbele rondboog, gedragen op een ronde zuil. Die constructie is vermoedelijk gekozen om een stabiele ondergrond voor de observatoria van de sterrenwacht te creëren.

In juni 2013 vatten de huidige eigenaar van Hotel Tivoli en een groep enthousiaste ondernemers het plan op om de sterrenwacht weer terug te brengen naar de originele locatie in Oudenbosch, onder de naam Sterrenwacht Tivoli. De Stichting Sterrenwacht Tivoli gaat zich bezig houden met de restauratie van de sterrenwacht en de bibliotheek. De Stichting Vrienden van Sterrenwacht Tivoli wil de sterrenkunde en aanverwante wetenschappen populariseren en beoefenen.

Samen met de vereniging "Sterrenwacht Simon Stevin" helpt straks een grote groep enthousiaste amateur-sterrenkundigen belangstellenden bij het ontdekken van de wonderen van het heelal.

Reacties (15)

Hans van 't Hof zei op 2 januari 2018 om 20:27
De bovenste foto is volgens mij van de Aloysiustoren van de broeders .Deze heeft(had) namelijk uitzicht op de kapel van de broeders.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 3 januari 2018 om 09:42
Ah, dank voor deze aanvulling, Hans. Dat biedt het verhaal nog meer context.
Jos Cobben zei op 27 december 2018 om 15:54
Bruno Ernst was een van de pseudoniemen van Hans de Rijk. In het klooster heette hij broeder Erich. Hij heeft ook een schrijfmethode ontwikkeld: het Normschrift onder de pseudoniem Ben Engelhart. De B en de E (ook bij Bruno Ernst) vind je steeds weer terug van Br. Erich. Toen ik in Delft directeur was van een lagere school (nu basisschool) heb ik deze schrijfmethode nog ingevoerd. Mijn handschrift is er nog steeds van afgeleid.
Hilde Jansma
Hilde Jansma bhic zei op 2 januari 2019 om 16:23
Wat een bijzondere man, deze Hans de Rijk die zoveel verschillende dingen heeft gedaan en in zoveel verschillende zaken geïnteresseerd was. Bedankt Jos, voor je aanvulling hieraan. Waarom had je trouwens indertijd voor deze schrijfmethode gekozen?
Jos Cobben zei op 2 januari 2019 om 17:02
Deze schrijfmethode werd op de toenmalige kweekschool geïntroduceerd. Een mooi, eenvoudig handschrift. Het lijkt enigszins op het lettertype Lucida Calligrafic, maar meer aan elkaar. Totdat deze methode uit de roulatie ging hebben we hem gebruikt met werkboekjes en al. Een ander pseudoniem is Ben Elshout. (weer die B-E). Ik weet niet voor welke categorie hij deze naam gebruikte. Ik heb nog wiskundeles van hem gehad, maar het meestal een en al droefenis voor mij.
Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 2 januari 2019 om 21:38
Bedankt voor je reactie Jos en je kunt niet overal talent voor hebben toch?
Hans Pepers zei op 31 juli 2019 om 12:27
De bovenste foto is niet vanuit de Aloysiustoren, maar vanuit de sterrenwacht.
De Aloyisiustoren is dat witte torentje met twee balkons op de gebouwen van St. Louis. Daar is in 1961 Volkssterrenwacht Simon Stevin begonnen. Toen de Paters v.d. Heilige Familie in 1963 uit het huidige Tivoli vertrokken, is de sterrenwacht naar het huidige Tivoli vertrokken. Na de maanlandingen in 1969, waarbij Sterrenwacht Simon Stevin bij de Apollo 10 en 11 waarnemingen voor de NASA deed en bij Apollo 11 zelfs de frequentie van de Apollo 11 kreeg, werd het zo druk, dat er besloten werd om te verhuizen. Dat werd toen Hoeven.
Mariët Bruggeman
Mariët Bruggeman bhic zei op 31 juli 2019 om 14:49
Bedankt Hans, voor je aanvulling bij dit verhaal. Ben je zelf ook wel eens in de sterrenwacht geweest? Of kun je je de verslaglegging van de maanlandingen nog herinneren, of ken je het uit verhalen?
johannes krens zei op 29 mei 2020 om 14:51
Hoi Jos, Urenlang oefenen op de Letter B tot hij helemaal perfect tussen de lijntjes kwam....want wat moest je anders in je vrije tijd doen? Ik vond die concentratie-oefening wel aangenaam. Wij moesten echt opnieuw leren schrijven en dat verleer je niet meer. Ook califreren zit nog ergens in mijn systeem. Vooral de ritmiek van het schrijven leer je nooit meer af. Broeder Erik kwam altijd even kijken als ik schreef....ga zo door....trek je niets aan van de anderen zei hij ooit. Als jonge man toen nog zonder veel zelfvertrouwen houd je je aan steunende opmerkingen vast. Ik lag ooit in het ziekenhuis en kwam daardoor 6 maanden later op school. Dan heb je zoveel achterstand dat elke steun zeer welkom was. Br. Bernardus en Br. Erich waren wat dat betreft een rots in de Branding. Zij hebben ervoor gezorgd dat ik respijt kreeg en ondanks emotionele problemen toch verder kon. Ik heb op zolder nog wat oefenboekjes liggen. De didaktiek van het normschrift wordt op kleuterscholen nog steeds toegepast! Het kins leert schrijven met je hele lichaam en maakt kringen en krullen. Met je linkerarm en rechterarm afzonderlijk zwieren en zwaaien. Zo blijft de coordinatie van linker- en rechter hersenhelft intact....zo leren we inmiddels in de neuropsychologie. Heel slim bedacht dus van Br. Erich. Hij was zijn tijd ver vooruit. Thanks man!
Wim van Hoek zei op 10 december 2023 om 14:44
Ik herken alles wat Jos hierover schrijft. Klasgenoot van hem in de jaren 60.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 10 december 2023 om 21:29
Wat leuk dat je hier reageert, Wim. En we zijn ook benieuwd naar jouw herinneringen dus als je wil: vul het verhaal van Jos maar verder aan. We zijn benieuwd ;)
Wim van Hoek zei op 10 december 2023 om 21:59
Ja, allemaal leuk en aardig, maar Het Wilhelmus met zijn 15 coupletten in kalligrafie uitschrijven op een rol behang, was nou niet bepaald zo geweldige opdracht van br.Erich. Een opdracht die héél veel tijd kostte.
Als je zijn schoonschrift onder de knie had, dan was dat een duidelijk mooi schoonschrift/handschrift. Een vriend van mij/ons uit Hulst kreeg ook les van hem. En als ik een kerstkaart van hem ontvang, zie je zo van wie deze afkomstig is. Een opvallend, vloeiend lopend handschrift.
Oefenen op de borden in het klaslokaal. Geen ondersteunende lijntjes. Zo uit de hand schrijven op het bord. Dat was serieus afzien.
Een interessante man, waar ik veel van heb geleerd.
Jos Cobben zei op 11 december 2023 om 16:02
In 2021 is hij op 95-jarige leeftijd overleden. Voor zijn werk in de volkssterrenwacht Simon Stevin heeft hij een zilveren anjer gekregen van het toentertijd Prins Bernhard Cultuurfonds.
Wim van Hoek reageert op 10 december op mijn bericht van 29 mei 2020 en na diverse pogingen via via heeft hij mij gevonden. Hij wil namelijk een reünie organiseren van klas 3a schooljaar 1966/1967 van de toenmalige HPS De Vossenberg. Deze was de opvolger van de Bisschoppelijke Kweekschool Saint-Jean Baptiste de la Salle; gevestigd op het terrein van het instituut Saint-Louis aan de Markt en was een stichting van de broeders van Saint-Louis.
Het grappige aan dit alles vind ik de herinneringen die naar boven komen en die zijn mij toch dierbaar.
Jos Cobben zei op 11 december 2023 om 16:06
kleine correctie: Wim reageert op mijn bericht van 2 januari 2019! En hier reageert Johannes Krens
op 29 mei 2020 weer op.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 12 december 2023 om 08:42
Dag Wim en Jos, bedankt voor jullie reacties. En wat mooi dat er een reünie op stapel staat. En Jos, mocht je die dierbare herinneringen willen delen, dan kan dat hier altijd, hoor. We zijn er heel benieuwd naar!

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:
Geef mij een andere som.

Lees ook deze verhalen