skip naar content skip naar hoofdnavigatie spring naar service navigatie
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Christian van der Ven
Christian van der Ven Bhic
Menu
sluit
Hulp nodig?

Chat is online op maandag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur en van 19.00 - 22.00 uur.

Op dit moment zijn we offline. Je kunt je vraag stellen via e-mail of WhatsApp: 06-12887717 (alleen berichtjes)

Meer informatie over de chat-service? Klik hier

Online op dit moment

Stel je vraag

Christian van der Ven
Christian van der Ven Bhic

Burgemeester laveert tussen goed en fout in oorlogstijden

“Te 0.20 uur overhandigt de houder der PTT stations alhier het waarschuwingstelegram buitengewone oproeping-uitwendige veiligheid van den Minister van Defensie (Telegram P.)” Zo begint het dagboekje van burgemeester Offermans van Heesch op 8 april 1939. Tot 20 september 1944 beschrijft hij de oorlogshandelingen in zijn dorp. Dan stopt het abrupt, omdat hij zelf wordt opgepakt door de Osse knokploeg.

burgemeester OffermansDe stormachtige tijden die de burgemeester in de jaren dertig doorstond, zijn wat geluwd. Maar veel inwoners van Heesch bekijken Offermans nog steeds met argusogen en zien in hem een rechtlijnige, onverzettelijke politieman in plaats van een warme burgervader. Echt tijd om in rustiger vaarwater terecht te komen heeft Offermans niet: toch nog onverwacht vallen de Duitsers binnen. Punctueel als hij is, houdt Offermans alle veranderingen bij.

Volgens de regeltjes

De Heesche burgemeester houdt zich in de oorlog staande door zich zoveel mogelijk vast te houden aan de richtlijnen van de Nederlandse overheid en het opvolgen van Duitse voorschriften en bevelen, zo staat in “J.W. Offermans, omstreden burgemeester in crisis- en bezettingstijd te Heesch” van Maricus van der Stappen. Officiële orders worden zoveel mogelijk nageleefd, indien nodig na overleg met de Commissaris van de Provincie en de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken. Als hij er dan nog niet uitkomt – zoals bij de bevelen tot het graven van putjes langs de Rijksweg – raadpleegt hij rechtsgeleerden.

Op ander vlak probeert Offermans zich zoveel in te zetten voor zijn burgers. Oud-militairen die zich moeten melden, begeleidt hij persoonlijk en doet alle mogelijke moeite om ze weer naar huis te brengen. Ook onderneemt hij meerdere pogingen om uitzending van jonge mannen naar Duitsland te voorkomen of om gevorderde paarden (en eventueel ook hun eigenaars) weer terug te krijgen naar de boerderij.

Bijzondere aantekening in het oefenboekje van de jonge Offermans Is er iets afschuwelijkers dan zijn vaderland te verraden, staat in z'n werkboek Frans.

Andere donkere kant

Maar er is ook een andere kant, een donkere: Offermans wordt lid van de Nederlandsche Volksdienst. De NVD - opgericht op initiatief en met hulp van de Duitse bezetter – wilde naar Duits voorbeeld het maatschappelijk werk in Nederland inrichten. Offermans wordt buurtschapshoofd én lid van Winterhulp Nederland; een nationaalsocialistische organisatie die tijdens oorlog alle maatschappelijke hulpverlening zoals verleend door de overheid, particuliere en kerkelijke organisaties in Nederland wil overnemen.

Door zijn weerbarstige houding vóór de oorlog – in combinatie met de lidmaatschappen van deze organisaties – weten inwoners van Heesch al helemaal niet meer wat ze nu precies aan hun “burger” hebben. Bovendien zijn er verschillende voorvallen waardoor nog meer kan worden getwijfeld aan het feit aan welke kant Offermans nu staat. En zo houdt zijn dagboek abrupt op, op 20 september. Die dag daarna wordt hij in de Vinkelsestraat aangehouden. Offermans wordt op zijn fiets klemgereden door een auto en gedwongen in te stappen.

Roemloos eind

Daarmee wordt hij – vier dagen vóórdat Heesch bevrijd is - gearresteerd en valt hij onder de regels van de Bijzondere Rechtspleging. De uitvoering hiervan ligt vanaf half september bij het Militair Gezag. Na zijn verhoor in Oss wordt hij door H. Holtkamp, militaire Commissaris van het Militair Gezag, geschorst uit zijn functie van burgemeester. Nadat hij tijdelijk in een kamp te Nijmegen en Grave geïnterneerd is, wordt hij op 16 december 1944 overgebracht naar kamp Vught, het voormalige concentratiekamp. Een roemloos eind van een bewogen burgemeesterschap.

Een commissie van het Zuiveringsbesluit concludeert dat Offermans blijken van ontrouw heeft getoond en van een nationaal-socialistische geestesgesteldheid. Zijn rechten op pensioen en alle andere rechten vervallen. Twee jaar blijft hij geïnterneerd in kamp Vught; tot 21 december 1946, de dag na zijn berechting door het tribunaal te 's-Hertogenbosch. De uitspraak luidt 27 maanden internering (met aftrek), levenslange ontzegging van het recht tot het bekleden van een openbare functie en ontzetting uit het actief- en passief kiesrecht. Met dat vonnis op zak kan Offermans terug naar Heesch.

Hulp aan onderduikers

Er volgt een levendige papieren discussie. Offermans schrijft schriften vol – en vele, vele brieven - om zijn onschuld te bewijzen. Tussen al brieven zit ook een brief van priester Wouter Lutkie die daarin schrijft: “Ware tijdens de bezetting door de Duitschers, Offermans gearresteerd een zeker gedeelte der bevolking zou evengoed hebben gejuicht en getriomfeerd als toen het in September 1944 gebeurde. Met nationale politiek heeft dit niets van doen, doch klaarblijkelijk wel met karakter-eigenschappen eenerzijds, alsmede anderzijds met den aard van een gedeelte der bevolking van Heesch.” Duidelijke conclusie, ware het niet dat het blazoen van Lutkie ook niet geheel zuiver is te noemen, gezien zijn actieve houding binnen het Nederlandse fascisme - al ziet zijn biograaf dat heel anders (zie reacties van Willem Huberts onder dit verhaal).

Er volgen verschillende behandelingen, behandeld door het tribunaal. Na een aanvankelijk eindvonnis op 27 maart 1950 door het kantongerecht, afdeling Tribunaal Zaken te ’s-Hertogenbosch, is ook duidelijk geworden dat Offermans ook hulp en steun aan onderduikers heeft verleend. Hij wordt veroordeeld voor één delict: hij heeft twee burgers opdracht gegeven putten te graven voor de Duitse weermacht. Het eindvonnis wordt aangepast en de oud burgervader krijgt zijn pensioenrecht weer terug. Maar alle overige punten blijven staan. Met die erfenis gaat Offermans terug naar zijn huis aan de Rijksweg in Heesch.de perskaart van voormalig burgemeester Offermans

Daar blijft hij wonen, samen met zijn schoonzus W. de Jong. Hij blijft aan het werk als adviseur en raadsman maar ook als correspondent voor het ANP en onweerswaarnemer voor het KNMI. Op 22 november 1976 overlijdt hij op 88-jarige leeftijd. J.W. Offermans wordt in Vught begraven bij zijn echtgenote en zijn schoonzus W. de Jong.

Wil je het oorlogsdagboek zelf lezen? Op onze website vind je de scans.

Reacties (18)

Ad Verhoeven zei op 8 mei 2020 om 07:49
Van mijn toch wel uiterst betrouwbare moeder Anna Veld - Van Oort 1932-2014, begrijp ik als peuter dat haar vader Jan Veld, ordonnans - klerk onder de heer Offermans, de putten mee gegraven heeft. Maar opa was fel anti Duits. Via het raadhuis wist hij wanneer 's nacht gevlogen werd op Engeland, en op Volkel het laatste getankt. Via het verzet had hij een mortier. De (vochtige) putten zijn na de oorlog (TBC) zijn dood geworden. Hamvraag nog steeds hoe "fout" zijn vriend Offermans nu werkelijk was.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 8 mei 2020 om 21:51
Klopt Ad, en de vraag is: is er altijd een scherpe lijn tussen zwart en wit te trekken, of hebben mensen soms meer in het grijze gebied geopereerd? En vanuit welke motivatie gebeurde dat dan?

Dank voor je aanvulling over Jan Veld, dat geeft weer een mooi inzicht hoe het destijds moet zijn gegaan.
Ad Verhoeven zei op 9 mei 2020 om 06:23
Hoi Marilou, dat is zuiver retorisch en klopt: En-en is beter/breder, dan of-of denken. De handgeschreven notitie "Offermans" op een "niet-officiële" plek, "niks ergers dan het vaderland verraden" o.i.d., is m.i. veelzeggend, ook al wil ik natuurlijk mijn moeder ook hier graag blijven geloven. Waarbij ik met gelukkig ook nog niet voor kan stellen dat mijn moeder en een oudtante het vele wat ik hier op 't BHIC bevestigd zie van haar/hun verhalen, niet uit directe bron wist. Mijn moeder had trouwens wel een hoge pet op van Maricus. Dank, groet, fijn weekend ! Kees is nog Facebookvriend !
Ad Verhoeven zei op 11 mei 2020 om 10:19
Ja, die had ik òòk al bij je opgesnuffeld ! Ach, moederdagtijd, en , ken je geschiedenis dan leer je ook jezelf beter kennen. Groet, fijne week ! Ad
Willem Huberts zei op 30 augustus 2022 om 17:35
Hierboven staat: 'ware het niet dat het blazoen van Lutkie ook niet geheel zuiver is te noemen.' Ik vraag me af waarop deze opmerking is gebaseerd. Wat heeft Lutkie dan verkeerd gedaan waardoor hij zijn blazoen besmeurd zou hebben?
Willem Huberts zei op 1 september 2022 om 09:18
Dat verhaal ken ik, maar ik lees er niets in wat de opmerking zou rechtvaardigen dat zijn blazoen besmeurd zou zijn. Ik herhaal dus maar mijn eerdere vraag: Wat heeft Lutkie dan verkeerd gedaan waardoor hij zijn blazoen besmeurd zou hebben?
Norah zei op 1 september 2022 om 11:44
Ik las dat je deze man uitvoerig bestudeerd hebt, en er ook een boekwerk van je hand over hem is verschenen. Ik neem aan dat je weet waar je over spreekt.
Mvg.
Willem Huberts zei op 5 september 2022 om 13:06
Dag Marilou,
Ik kom nog even terug op ‘Lutkie en zijn blazoen’. Ik geef je respectvol het volgende ter overweging. Uiteraard mag men van de priester-fascist Wouter Lutkie (1887-1968) vinden wat men wil. Op de site van een officiële, met overheidsgeld gesubsidieerde instelling als het Brabants Historisch Informatie Centrum verwacht ik echter verifieerbare en betrouwbare informatie. Als op de site van het BHIC zonder verdere toelichting wordt gezegd dat Lutkies blazoen ‘niet geheel zuiver is te noemen’ dan mag ik verlangen dat die uitspraak met feiten wordt onderbouwd. Als dat niet mogelijk is, dan verzoek ik om die (in mijn ogen tendentieuze en nodeloos kwetsende) uitspraak te verwijderen. Lutkie kan zichzelf niet meer verdedigen tegen al dan niet terechte aanvallen, dus neem ik, als zijn biograaf, dat maar op me. Ook overledenen dienen integer en respectvol te worden tegemoet getreden – ondanks hun politieke keuzes, die in de ogen van sommigen wellicht ongewenst zijn.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 5 september 2022 om 21:55
Dag Willem,
Bedankt voor je nadere toelichting. Voor de goede orde: in het verhaal staat niets over een besmeurd blazoen, maar over een blazoen dat niet helemaal zuiver te noemen is. Dat lijkt wellicht muggenzifterij maar is - in dit geval - van wezenlijk belang.

Door zijn gedachtegoed maar ook door onder meer zijn contacten met Mussolini heeft Lutkie ter discussie gestaan. Dus de toevoeging over dat blazoen gaat niet over zijn specifieke handelen maar duidt op de wijze waarop naar hem werd gekeken.
Willem Huberts zei op 6 september 2022 om 07:37
Dag Marilou,
1. Als je werkelijk vindt dat Lutkies blazoen ‘niet geheel zuiver is te noemen’ als gevolg van ‘de wijze waarop naar hem werd gekeken’, dan moet je dat in soortgelijke bewoordingen opnemen in je tekst. Zoals het er nú staat, zonder toelichting, is je formulering beledigend voor (de nagedachtenis van) Lutkie.
2. Wat is de bron voor je mededeling ‘de wijze waarop naar hem werd gekeken’?
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 6 september 2022 om 14:44
Dag Willem,
De oorspronkelijke tekst is voorzien wat verdere context (onder meer gebaseerd op T 1142 - I Boxtel 322 Grepen uit het verleden van Gemonde).
Willem Huberts zei op 6 september 2022 om 16:42
Dag Marilou,

Nu staat er: ‘ware het niet dat het blazoen van Lutkie ook niet geheel zuiver is te noemen gezien zijn actieve houding binnen het Nederlandse fascisme.’ Dat is nog steeds beledigend voor de nagedachtenis van Wouter Lutkie.

Wat dacht je dan bijvoorbeeld van de fascist Jan Baars? Tussen 1927 en 1934 was hij een bekend fascist, oprichter en leider van de Algemeene Nederlandsche Fascisten Bond (ANFB). Na de oorlog ontving hij een verzetspensioen.
En dan de fascist prof. dr. F.C. Gerretson? Hij was eerste helft jaren 30 voorzitter van het bestuur van de ANFB en later van de Corporatieve Concentratie. Na de oorlog nam hij zitting voor de CHU in de Eerste Kamer der Staten-Generaal.

Kortom: het aanhangen van de fascistische gedachte is op zich geen enkele aanleiding om iemands blazoen ‘niet geheel zuiver’ te noemen.

Hert lijkt me beter om de hierboven geplaatste tekst over Lutkies blazoen óf geheel anders te formuleren, óf te verwijderen. Zoals het er nu staat, kan het echt niet.
Willem Huberts zei op 6 september 2022 om 16:48
O ja, ik vergat zojuist nog te noemen dat Wouter Lutkie gedurende de Tweede Wereldoorlog ca. 200 mensen heeft weten vrij te krijgen uit Duitse nazi-gevangenschap. Voor het merendeel kwamen deze mensen uit Noord-Brabant. Hoezo geen 'zuiver blazoen'?!
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 7 september 2022 om 10:23
Dag Willem,
Het is duidelijk dat we van mening verschillen. Achter mijn tekst heb ik een verwijzing gemaakt naar je opmerkingen hier zodat ook voor andere lezers jouw visie duidelijk is.
Willem Huberts zei op 7 september 2022 om 11:33
Dag Marilou,

Allereerst hartelijke dank voor je bereidwilligheid om mee te denken en te werken. Helaas ben ik er kennelijk niet in geslaagd om je duidelijk te maken waar het probleem zit.

Dat zit in jouw aanname dat een vooroorlogs Nederlands fascist geen zuiver blazoen meer heeft, enkel en alleen omdat hij fascist was. Die aanname is onjuist en zorgt ervoor dat jij de nagedachtenis van Wouter Lutkie door het slijk haalt. Men kan zijn blazoen pas bevuilen door minderwaardige negatieve handelingen, niet door een politieke keuze als zodanig.

Ik neem deze zaak hoog op omdat ik vind dat het niet aangaat om overledenen onterecht en zonder opgave van bronnen in een negatief daglicht te plaatsen. Door in jouw tekst naar onze discussie te verwijzen blijft de onterechte beschuldiging aan Lutkie overeind staan. Dat kan niet. Ik wens dat die passage wordt herschreven of verwijderd. Als je aan mijn verzoek geen gehoor wilt geven, dan verlang ik dat je met bronnen onderbouwt waarom Lutkies blazoen niet ‘geheel zuiver is te noemen’ als gevolg van zijn eigen handelen.
Marilou Nillesen
Marilou Nillesen bhic zei op 8 september 2022 om 12:05
Dag Willem,
Je hebt zelf alle bronnen nauwkeurig bestudeerd dus welke bron ik ook noem, je kent ze al. Uit die bronnen komen zijn bewondering voor Mussolini, zijn vriendschap met Arnold Meijer naar voren en het verwijt dat hij veel te lang blind is gebleven voor het opportunistische karakter van Mussolini en de uitwassen van zijn fascisme. Daarop baseer ik mijn oordeel over Lutkie en dat is strenger dan dat jij dat doet. En dat mag.

Ik heb dan ook sterk het gevoel dat we in herhaling vallen. Ons standpunt verschilt in deze; onze website biedt daarvoor ook de ruimte. We hebben allebei ons punt kunnen maken en mensen die de tekst (met verwijzing naar jouw opmerkingen) lezen kunnen zelf hun opinie bepalen.

Reageer op dit verhaal

Heb je al een account? Log in met je gegevens.

Heb je nog geen account? Plaats zonder inloggen, of Registreer een account

Help spam voorkomen en los de volgende som op:

Lees ook deze verhalen